CVE-2024-3094 چیست؛ بمب سازنده در xz و liblzma و راه شناسایی آن


در یک نگاه #

در ۲۹ مارس ۲۰۲۴ (۹ فروردین ۱۴۰۳)، مهندس مایکروسافت به نام Andres Freund هنگام بررسی یک عجیب‌وغریب ۵۰۰ میلی‌ثانیه‌ای در اتصال SSH در شاخهٔ unstable دبیان، یکی از خطرناک‌ترین backdoorهای تاریخ نرم‌افزار آزاد را کشف کرد. کسی که به این یک «بمب ساعتی» در زنجیرهٔ تأمین لینوکس نزدیک بود، یک حساب توسعه‌دهنده‌ای به نام Jia Tan بود که طی بیش از دو سال حضور در پروژهٔ xz-utils، اعتماد نگهدارندگان را جلب کرده بود. در این پست به‌صورت فنی بررسی می‌کنیم که CVE-2024-3094 چیست، چطور کار می‌کند، کدام توزیع‌ها در معرض خطر بودند و چطور خودتان را بررسی کنید.

CVE-2024-3094 چیست؟ #

CVE-2024-3094 یک آسیب‌پذیری بحرانی با امتیاز CVSS 10.0 است که در نسخه‌های ۵.۶.۰ و ۵.۶.۱ کتابخانهٔ xz-utils (و به‌طور خاص liblzma) شناسایی شد. NVD این آسیب‌پذیری را این‌طور توصیف می‌کند:

«کد مخرب در upstream tarballهای xz از نسخهٔ ۵.۶.۰ به بعد کشف شد. این کد از طریق یک سری پیچیده‌سازی‌ها، فرآیند build کتابخانهٔ liblzma را می‌رباید تا یک فایل آبجکت از پیش‌ساخته‌شده را از داخل یک فایل تست استتخفاکن استخراج کند.»

به‌زبان ساده‌تر: کسی موفق شده بود کد مخرب را داخل یک فایل تست بی‌خطر-looking قالب‌بندی کند که فقط در زمان build فعال می‌شود و نتیجهٔ آن، یک نسخهٔ مسموم از liblzma بود که در کنار sshd اجرا می‌شد.

چطور کشف شد؟ #

قهرمان این داستان، Andres Freund از تیم PostgreSQL و مایکروسافت بود. او هنگام کار روی Debian sid متوجه شد که:

  • اتصال‌های SSH حدود ۵۰۰ میلی‌ثانیه کندتر شده‌اند
  • sshd به‌طور غیرعادی از CPU استفاده می‌کند
  • Valgrind خطاهای عجیبی روی sshd می‌دهد

این که یک مهندس با حواس‌بزرگ به جای نادیده‌گرفتن «۵۰۰ میلی‌ثانیه تأخیر»، آن را ردیابی کرد تا به یک backdoor برسد، یکی از خاطره‌انگیزترین لحظات امنیت لینوکس است. او در ۲۹ مارس ۲۰۲۴ موضوع را به Debian و سپس Openwall Project گزارش داد.

مهاجم: Jia Tan و کمپین سه‌ساله #

بررسی‌ها نشان داد کمپین از سال ۲۰۲۱ آغاز شده و طی بیش از دو سال ادامه داشته است. حساب GitHub با نام Jia Tan از حساب‌های کمکی (sock puppets) به نام‌هایی مثل Jigar Kumar، krygorin4545 و misoeater91 استفاده می‌کرد تا فشار اجتماعی روی نگهدارندهٔ پروژه وارد کند و در نهایت خودش دسترسی commit مستقیم بگیرد. برخی منابع، این الگو را به گروه APT29 (مرتبط با سرویس اطلاعات خارجی روسیه) نسبت داده‌اند؛ هرچند هویت واقعی Jia Tan هنوز نامشخص است.

⚠️ هشدار: این یک الگوی کلاسیک «حملهٔ زنجیرهٔ تأمین» (supply chain attack) است که در آن مهاجم به‌جای نفوذ به کد، خودش را تبدیل به نگهدارندهٔ کد می‌کند.

چطور کار می‌کند؟ (Deep dive فنی) #

بک‌دور از چندین لایهٔ استتخفاکن تشکیل شده بود تا از دید ابزارهای امنیتی پنهان بماند. زنجیرهٔ اجرا به این شکل بود:

۱. فایل‌های مخفی داخل testها #

دو فایل با نام‌های bad-3-corrupt_lzma2.xz و good-large_compressed.lzma داخل پوشهٔ tests اضافه شده بودند. این فایل‌ها ظاهرشون فایل تستِ فشرده‌سازی بود، اما در واقع حاوی کد مخرب رمزنگاری‌شده بودند.

۲. اسکریپت build-to-host.m4 #

نسخهٔ تغییر‌یافته‌ای از اسکریپت build-to-host.m4 در فرآیند build اجرا می‌شد و bad-3-corrupt_lzma2.xz را به یک اسکریپت bash تبدیل می‌کرد؛ آن اسکریپت هم فایل دوم را decode می‌کرد تا به یک shared object به نام liblzma_la-crc64-fast.o برسد.

۳. هواپیماربایی IFUNC و RSA_public_decrypt #

فایل آبجکت نهایی به فرآیند build liblzma اضافه می‌شد و مکانیزم IFUNC (که برای انتخاب تابع مناسب در زمان اجرا استفاده می‌شود) را می‌رباید. سپس تابع RSA_public_decrypt در OpenSSH را که از طریق sshd به liblzma لینک می‌شد، دزدیده و به یک تابع مخرب هدایت می‌کرد.

۴. دستورالعمل در گواهی کلاینت #

این تابع مخرب می‌توانست دستوراتی را از داخل گواهی (certificate) کلاینت SSH استخراج کند و آن‌ها را با system() اجرا کند. مهاجم برای این کار از یک کلید خصوصی Ed448 استفاده می‌کرد که فقط خودش آن را در دست داشت؛ یعنی فقط مهاجم صاحب کلید می‌توانست دستور را اجرا کند و امکان کاملاً از نوع RCE پیش از احراز هویت بود.

bash
# نمایش زنجیرهٔ build مخرب به‌طور شماتیک
xz-5.6.0/tests/files/bad-3-corrupt_lzma2.xz   # ظاهر: تست فشرده‌سازی
        │  (decode توسط build-to-host.m4)
        ▼
   اسکریپت bash مخفی
        │  (decode فایل دوم)
        ▼
xz-5.6.0/tests/files/good-large_compressed.lzma
        │  (خروجی: shared object)
        ▼
   liblzma_la-crc64-fast.o  ───►  وارد liblzma  ───►  لینک به sshd
        │
        ▼
   hook تابع RSA_public_decrypt  ───►  RCE از طریق گواهی کلاینت

کدام توزیع‌ها در معرض خطر بودند؟ #

خبر خوب این است که نسخهٔ پایدار (stable) اکثر توزیع‌های بزرگ تحت تأثیر قرار نگرفت. نسخه‌های unstable/rolling به این لیست آسیب‌پذیر بودند:

توزیع شاخهٔ آسیب‌پذیر بازهٔ زمانی
Debian unstable / sid از ۱ فوریهٔ ۲۰۲۴ تا قبل از rollback
Kali Linux سیستم‌های آپدیت‌شده ۲۶ تا ۲۹ مارس ۲۰۲۴
openSUSE Tumbleweed و MicroOS ۷ تا ۲۸ مارس ۲۰۲۴
Arch Linux installation media و images ۲۴ فوریه تا ۲۸ مارس ۲۰۲۴
Fedora Rawhide و Fedora 40 beta نسخه‌های قبل از rollback

ℹ️ اطلاعات: توزیع‌های پایدار مثل Ubuntu LTS یا Debian stable آسیب‌پذیر نبودند، چون نسخهٔ xz در آن‌ها نسخه‌ای قدیمی‌تر از ۵.۶.۰ بود.

چطور سیستم خود را بررسی کنیم؟ #

روش ۱: بررسی نسخهٔ xz #

ساده‌ترین راه این است که نسخهٔ نصب‌شده را چک کنید. نسخه‌های ۵.۶.۰ و ۵.۶.۱ خطرناک هستند.

bash
xz --version
# خروجی نمونهٔ امن:
# xz (XZ Utils) 5.4.6
# liblzma 5.4.6

# خروجی نمونهٔ آسیب‌پذیر:
# xz (XZ Utils) 5.6.1
# liblzma 5.6.1

روش ۲: بررسی لینک liblzma به sshd #

چون بک‌دور از طریق liblzma به sshd متصل می‌شد، می‌توانید ببینید آیا sshd شما به liblzma لینک شده است:

bash
# بررسی اینکه آیا sshd به liblzma وابسته است
ldd $(which sshd) | grep liblzma

اگر خروجی خالی بود، یعنی sshd شما اصلاً به liblzma لینک نشده و در نتیجه بک‌دور نمی‌توانست فعال شود. اگر خروجی حاوی مسیر liblzma بود، باید نسخهٔ آن را با روش بالا چک کنید.

روش ۳: جستجوی مستقیم در package manager #

bash
# Debian / Ubuntu
dpkg -l | grep -E "xz-utils|liblzma"

# Fedora / RHEL
rpm -qa | grep -E "xz|liblzma"

# Arch Linux
pacman -Q xz liblzma

اگر نسخه ۵.۶.۰ یا ۵.۶.۱ را دیدید، بلافاصله به نسخهٔ امن (مثلاً ۵.۴.۶ یا ۵.۶.۲ و بعد) ارتقا دهید.

💡 نکته: یک متغیر محیطی به نام yolAbejyiejuvnup=Evjtgvsh5okmkAvj وجود داشت که به‌عنوان kill switch عمل می‌کرد و در صورت تنظیم، بک‌دور فعال نمی‌شد. اما این روش صرفاً برای mitigiation موقت بود و جایگزین real downgrade نمی‌شود.

رفع مشکل #

راهکار اصلی سه‌گانه است:

  1. Downgrade به نسخهٔ امن xz-utils نسخهٔ ۵.۴.۶ یا قبل از ۵.۶.۰.
  2. اگر از توزیع rolling استفاده می‌کردید، کل سیستم را به آخرین snapshot قبل از ۱ فوریهٔ ۲۰۲۴ برگردانید و سپس آپدیت کنید.
  3. تمام کلیدهای SSH سرور را در صورت ابهام عوض کنید؛ چون بک‌دور ممکن بود در زمان فعال بودن، به‌طور پنهانی کلیدها را هم دستکاری کند.

نسخهٔ رفع‌شدهٔ نهایی xz-utils 5.6.2 در ۲۹ مهٔ ۲۰۲۴ (۹ خرداد ۱۴۰۳) منتشر شد.

درس‌هایی برای جامعهٔ متن‌باز #

این رویداد چند سؤال بنیادی دربارهٔ مدل اعتماد در نرم‌افزار آزاد مطرح کرد:

  • نگهدارندهٔ تنهایی خطرناک است: وقتی یک پروژهٔ بحرانی مثل xz-utils فقط یک یا دو نگهدارندهٔ فعال دارد، فشار روانی روی آن‌ها باعث می‌شود به آدم‌های «کمکی» مثل Jia Tan اعتماد کنند.
  • مرور کد کافی نیست: کد مخرب با استفاده از obfuscation پیشرفته در فایل‌های باینری و اسکریپت‌های build پنهان شده بود و در code review ساده دیده نمی‌شد.
  • ساختار build هم بخشی از کد است: فایل‌های m4 و اسکریپت‌های build معمولاً به‌سختی بررسی می‌شوند؛ این دقیقاً همان جایی بود که مهاجم مخفی شد.
  • کنترل کیفیت توزیع‌ها ضروری است: این‌که نسخهٔ stable توزیع‌های بزرگ از این بک‌دور در امان ماند، نشان می‌دهد سیاست «نسخهٔ پایدار = نسخهٔ قدیمی‌تر و امتحان‌شده» ارزش دارد.

جمع‌بندی #

CVE-2024-3094 یکی از پیچیده‌ترین بک‌دورهای تاریخ لینوکس بود که اگر کشف نمی‌شد، می‌توانست میلیون‌ها سرور SSH را در جهان در دسترس یک مهاجم قرار دهد. کشف آن توسط Andres Freund به‌خاطر یک تأخیر ۵۰۰ میلی‌ثانیه‌ای، نشان می‌دهد که حساسیت به جزئیات در مهندسی نرم‌افزار چقدر می‌تواند حیاتی باشد. اگر هنوز از توزیع rolling استفاده می‌کنید، نسخهٔ xz خود را همین امروز بررسی کنید.

منابع #

این پست چطور بود؟

پست‌های مرتبط