آموزش Three.js EP1


آموزش Three.js قسمت اول: از صفر تا اولین صحنه سه‌بعدی #

حتماً تا حالا سایت‌هایی دیدید که یک مدل سه‌بعدی قابل چرخش دارند، یا بازی‌هایی که مستقیم داخل مرورگر اجرا می‌شوند و انگار یک بازی کنسول‌اند. پشت این تجربه‌ها معمولاً یک اسم مشترک وجود دارد: Three.js

در این مجموعه دو قسمتی، قرار است از صفر شروع کنیم و تا ساخت یک صحنه سه‌بعدی کامل با نور، سایه، انیمیشن و مدل واقعی 3D پیش برویم. این قسمت، پایه‌ها و اولین کد است.

Three.js چیست و چرا مهم است؟ #

Three.js یک کتابخانه جاوااسکریپت است که کار با WebGL را فوق‌العاده ساده می‌کند. WebGL خودش یک API پایه‌ای در مرورگرهاست که اجازه می‌دهد با کمک کارت گرافیک، گرافیک سه‌بعدی رندر کنید — اما نوشتن حتی یک مثلث ساده با WebGL خام نیازمند صدها خط کد پیچیده است.

Three.js این پیچیدگی را پشت یک API تمیز و انسانی پنهان می‌کند:

WebGL خام
Three.js
ساخت یک مکعب ۳۰۰+ خط کد ۵ خط کد
نورپردازی شیدرنویسی دستی چند خط ساده
بارگذاری مدل 3D پیاده‌سازی دستی پارسر یک کلاس آماده
منحنی یادگیری خیلی سخت متوسط و قابل قبول

Three.js کجاها استفاده می‌شود؟ #

وب‌سایت‌های محصول: نمای سه‌بعدی و قابل چرخش گوشی، کفش یا خودرو
بازی‌های مرورگری: هزاران بازی HTML5 با Three.js ساخته شده‌اند
دیتا ویژوالیزیشن: نمایش سه‌بعدی داده‌های علمی و مالی
موزه‌های مجازی و تور ۳۶۰ درجه
پروژه‌های خلاقانه (Creative Coding): از سایت‌های برنده‌ی جوایز Awwwards تا اجراهای هنری

پیش‌نیازها #

برای دنبال کردن این آموزش فقط به این‌ها نیاز دارید: #

✅ آشنایی متوسط با HTML و CSS
✅ آشنایی متوسط با جاوااسکریپت (متغیر، تابع، حلقه، آرایه)
✅ یک مرورگر مدرن (کروم، فایرفاکس، اج)
✅ معلومات ریاضی متوسطه کافی است — Three.js خودش ریاضیات سنگین را انجام می‌دهد

نصب و راه‌اندازی #

روش اول: بدون نصب (برای شروع سریع) #

کافی است فایل HTML بسازید و این کد را در آن قرار دهید:

HTML.HTMLhtml
<!DOCTYPE html>
<html lang="fa">
<head>
  <meta charset="UTF-8">
  <title>Three.js آموزش</title>
  <style>
    body { margin: 0; }
  </style>
</head>
<body>
  <script type="importmap">
  {
    "imports": {
      "three": "https://cdn.jsdelivr.net/npm/three@0.160.0/build/three.module.js"
    }
  }
  </script>
  <script type="module" src="main.js"></script>
</body>
</html>

روش دوم: با Vite (روش حرفه‌ای و پیشنهادی) #

bash
npm create vite@latest my-threejs-app
cd my-threejs-app
npm install three
npm run dev

سپس در فایل جاوااسکریپت:

js.jsjs
import * as THREE from 'three';

حرف * as THREE یعنی همه‌چیزِ کتابخانه را با نام THREE در اختیار داریم.

سه ستون اصلی Three.js #

هر پروژه Three.js از سه جزء تشکیل شده است. اگر این سه را بفهمید، ۵۰ درصد مسیر را رفته‌اید:

۱. صحنه (Scene) #

صحنه مثل یک صحنه تئاتر است؛ جایی که همه‌چیز — اشیا، نورها، دوربین — داخل آن قرار می‌گیرد:

js.jsjs
const scene = new THREE.Scene();

۲. دوربین (Camera) #

چند نوع دوربین داریم اما پرکاربردترین، PerspectiveCamera است که دقیقاً مثل چشم انسان عمل می‌کند (هرچه دورتر، کوچک‌تر):

js.jsjs
const camera = new THREE.PerspectiveCamera(
  75,    // زاویه دید (FOV) به درجه
  window.innerWidth / window.innerHeight,  // نسبت تصویر
  0.1,   // نزدیک‌ترین فاصله دید
  1000   // دورترین فاصله دید
);

camera.position.z = 5; // دوربین را کمی عقب می‌بریم

۳. رندرر (Renderer) #

رندرر همان بخشی است که کار رسم را انجام می‌دهد؛ صحنه را از دید دوربین می‌گیرد و روی صفحه می‌کشد:

js.jsjs
const renderer = new THREE.WebGLRenderer({ antialias: true });
renderer.setSize(window.innerWidth, window.innerHeight);
document.body.appendChild(renderer.domElement);

پارامتر antialias: true لبه‌های دندانه‌دار را نرم می‌کند.

اولین پروژه: مکعب چرخان 🎲 #

حالا همه‌چیز را کنار هم می‌چینیم. فایل main.js را این‌طور کامل کنید:

js.jsjs
import * as THREE from 'three';

// ۱) صحنه
const scene = new THREE.Scene();
scene.background = new THREE.Color(0x1a1a2e);

// ۲) دوربین
const camera = new THREE.PerspectiveCamera(
  75,
  window.innerWidth / window.innerHeight,
  0.1,
  1000
);
camera.position.z = 5;

// ۳) رندرر
const renderer = new THREE.WebGLRenderer({ antialias: true });
renderer.setSize(window.innerWidth, window.innerHeight);
document.body.appendChild(renderer.domElement);

// ۴) ساخت مکعب
const geometry = new THREE.BoxGeometry(1, 1, 1);
const material = new THREE.MeshBasicMaterial({ color: 0x00d4ff });
const cube = new THREE.Mesh(geometry, material);

scene.add(cube); // هر شیئی باید به صحنه اضافه شود

// ۵) حلقه انیمیشن
function animate() {
  requestAnimationFrame(animate);
  cube.rotation.x += 0.01;
  cube.rotation.y += 0.01;
  renderer.render(scene, camera);
}
animate();

// ۶) ریسپانسیو کردن صفحه
window.addEventListener('resize', () => {
  camera.aspect = window.innerWidth / window.innerHeight;
  camera.updateProjectionMatrix();
  renderer.setSize(window.innerWidth, window.innerHeight);
});

فایل را باز کنید — یک مکعب آبی چرخان دارید! 🎉 همین لحظه شما رسماً یک گرافیست سه‌بعدی وب هستید.

مفاهیم کلیدی که تازه یاد گرفتید #

Geometry (هندسه): شکل شیء #

Three.js ده‌ها هندسه آماده دارد:

js.jsjs
new THREE.BoxGeometry(1, 1, 1);        // مکعب
new THREE.SphereGeometry(0.5, 32, 32); // کره
new THREE.ConeGeometry(0.5, 1, 32);    // مخروط
new THREE.TorusGeometry(0.5, 0.2, 16, 100); // دونات 🍩
new THREE.PlaneGeometry(5, 5);         // صفحه (مثل زمین)

## Material (متریال): ظاهر شیء #

متریال مشخص می‌کند سطح شیء چطور دیده شود:

js.jsjs
// رنگ ساده — به نور نیاز ندارد
new THREE.MeshBasicMaterial({ color: 0xff0000 });

// مات با واکنش به نور — رایج‌ترین انتخاب
new THREE.MeshStandardMaterial({ color: 0x22cc88, roughness: 0.4 });

// براق و متالیک
new THREE.MeshStandardMaterial({ color: 0xaaaaaa, metalness: 0.9, roughness: 0.1 });

// سیمی — فقط خطوط را می‌کشد
new THREE.MeshBasicMaterial({ color: 0xffffff, wireframe: true });

Mesh: ترکیب شکل + ظاهر #

js.jsjs
const mesh = new THREE.Mesh(geometry, material);

هر چیزی که در صحنه می‌بینید، یک Mesh است: هندسه (شکل) + متریال (ظاهر).

تمرین قسمت اول 🏋️ #

قبل از رفتن به قسمت دوم، این تمرین‌ها را انجام دهید: #

مکعب را به دونات (Torus) تبدیل کنید
رنگ پس‌زمینه را به بنفش تغییر دهید
سه شیء مختلف بسازید و آن‌ها را کنار هم در صحنه بچینید (سرنخ: mesh.position.x = 2)
سرعت چرخش را با یک متغیر قابل تنظیم کنید
جمع‌بندی قسمت اول

در این قسمت یاد گرفتید: #

✅ Three.js چیست و چرا از WebGL خام ساده‌تر است
✅ نصب با CDN و Vite
✅ سه ستون اصلی: Scene، Camera، Renderer
✅ ساخت مکعب چرخان با حلقه انیمیشن
✅ آشنایی با Geometry و Material
🔜 در قسمت دوم چه می‌بینیم؟
مکعب فعلی ما تخت به نظر می‌رسد چون هیچ نوری در صحنه نیست! در قسمت دوم سراغ می‌رویم سراغ:

💡 نورپردازی و سایه‌های واقعی
🎨 تکسچر و نقشه‌های رنگی
🖱️ کنترل صحنه با موس (OrbitControls)
📦 بارگذاری مدل‌های واقعی GLTF
⚡ نکات بهینه‌سازی پرفورمنس

این پست چطور بود؟

پست‌های مرتبط